
Можна лічыць, што кнігі з легендарнага збору пад наглядам ці своеасаблівай апекай — з беларускага боку. Хоць частка калекцыі Сапегаў знаходзіцца ў Санкт-Пецярбургу, у былой Імператарскай бібліятэцы. Вядома, належыць не нашай краіне. Нічога не зробіш, не вернеш… Але ёсць там наш чалавек, які воляй лёсу прыстаўлены да скарбу — загадчык Аддзела рэдкіх кніг Расійскай нацыянальнай бібліятэкі Мікалай Нікалаеў. Такое здараецца не проста так, а калі здараецца, то азначае: даецца шанц вярнуць на радзіму тое, што некалі ёй належала. Беларус Нікалаеў пакрысе вяртае — абсалютна легальным спосабам. Ён — аўтар вялікай працы па гісторыі беларускай кніжнай культуры: першы том выдання быў прадэманстраваны на Мінскім Міжнародным кніжным кірмашы. Акрамя гэтага, па прыедзе ў Мінск Мікалай Нікалаеў дамаўляўся з кіраўніцтвам Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі наконт сумеснай працы па рэканструкцыі кнігазбору Сапегаў.
— Сапегі пасля Радзівілаў — другі па багацці старажытны род, — распавядае доктар філалагічных навук Мікалай Нікалаеў. — Маёнткі Cапегаў былі па ўсёй краіне, але большасць — на Брэстчыне. Мы ведаем, што Леў Сапега арганізаваў працу па друкаванні Статута Вялікага Княства Літоўскага, ён і іншыя друкарскія «праекты» развіваў. А якія ў сям’і былі кніжныя зборы! Яны збіралі багатыя бібліятэкі і некалькі разоў дарылі дзяржаве. Сын Льва Сапегі — Казімір Леў — падарыў больш за 1000 кніг Віленскаму ўніверсітэту — дасюль там ёсць частка яго бібліятэкі. Потым сабралі другую велізарную бібліятэку — у Дзярэчыне і ў Кодыні, і Аляксандр Сапега падарыў яе Варшаўскаму таварыству аматараў навук у 1810 годзе. Гэты збор знаходзіўся нейкі час у Варшаве, потым яго вывезлі ў Пецярбург і падзялілі паміж імператарскай публічнай бібліятэкай і бібліятэкай універсітэта. Што засталося ад тых кнігазбораў, дзе яны, дзе кавалкі архіваў Сапегаў? Мы пастараемся зрабіць кампакт-дыск з рэканструкцыяй гэтага кнігазбору. Брэсцкая абласная бібліятэка і Нацыянальная бібліятэка Беларусі ў Мінску выступілі ініцыятарамі, а падтрымала праект Нацыянальная камісія па справах ЮНЕСКА. Будуць зроблены апісанні тых кніг, якія сёння вядомыя, некаторыя з найбольш цікавых — сканаваныя. На жаль, пакуль мы ведаем некалькі соцень кніг з таго збору, а былі тысячы…







